Mobiele teams en thuisbegeleiding: feedback over het overleg over geestelijke gezondheid van 10 september

Op 10 september jongstleden kwamen circa twintig professionals uit de welzijns- en gezondheidssector bijeen tijdens het thematische overleg over geestelijke gezondheid in Zorgzone Noord-Oost.

Het ging om de eerste bijeenkomst van een cyclus over het aanbod aan actieve geestelijke gezondheidszorg in de zorgzone. Tijdens de bewuste namiddag konden de aanwezige professionals meer inzicht verwerven in het werk en de dagelijkse realiteit waarmee de mobiele teams en begeleidingsdiensten te maken krijgen. Die structuren, twee essentiële pijlers van het netwerk, zijn helaas nog steeds onvoldoende bekend bij de professionals die personen begeleiden die in aanmerking komen om door de betrokken diensten te worden bijgestaan.

De diensten zelf over hun werk laten vertellen

Die vaststelling komt sinds 2024 steeds weer naar voren in de uitwisselingen: de voorwaarden voor interventie van de mobiele teams en de vraag ‘wie op wettige wijze mag tussenkomen’ zorgen regelmatig voor verwarring. De beschikbare gidsen en repertoria zijn nuttig, maar er gaat niets boven een dienst die zelf komt voorstellen welke zijn opdrachten en beperkingen zijn alsook aan welke voorwaarden personen moeten voldoen om er toegang toe te krijgen.

Dat is nu precies de uitdaging van het nieuwe formaat. Na een theoretische uiteenzetting waarin de deïnstitutionalisering van de zorg in België en de psy107-hervorming werden geschetst, hebben twee voorzieningen die actief zijn in zorgzone Noord-Oost hun werk gepresenteerd: Tela, een mobiel team voor langdurige begeleiding dat eind 2011 is opgericht binnen het Brumenta-netwerk, en PZT Caligo, een voorziening voor psychosociale thuisondersteuning die wordt gedragen door de Habitations Protégées CASMMU.

Vragen die veel zeggen over de noden op het terrein

De rondvraag en de uitwisselingen die volgden op de presentaties zetten de toon voor de bijeenkomst: de deelnemers, van wie velen actief zijn in de eerste lijn, wilden concrete zaken horen. Hoe werkt een mobiel team in de dagelijkse praktijk? Vanaf welke leeftijd en op basis van welke criteria is begeleiding mogelijk? Hoe lang duurt een begeleidingstraject, en hoe vaak vinden de interventies plaats? Wat gebeurt er met mensen zonder psychiatrische diagnose, die door de medische voorzieningen soms moeilijk kunnen worden opgevangen?

Allemaal zeer praktische vragen, die aansluiten bij de belangrijkste vaststelling van de bijeenkomst: de grens tussen de voorzieningen blijft voor een groot aantal generalistische actoren onduidelijk, terwijl onbekendheid met de toegangsvoorwaarden een direct obstakel vormt om mensen te kunnen doorverwijzen.

Uit de uitwisselingen bleek ook dat er bepaalde beperkingen zijn bij de begeleiding van personen, met name wat betreft de weigering van zorg. Diensten zoals Tela en Caligo handelen uitsluitend op vrijwillige basis, d.w.z. met instemming van de betrokkene en nooit tegen zijn of haar wil; de weigering van zorg kan bij professionals een gevoel van machteloosheid teweegbrengen.

Het ondersteuningsteam van de zorgzone heeft een initiatief gestart dat tot doel heeft meer duidelijkheid te scheppen over de werkwijze van de diensten, door middel van een overzicht, dat online beschikbaar zal zijn.

Afspraak op 28 januari 2027: noodsituatie en crisis

De cyclus van bijeenkomsten wordt in 2027 voortgezet en het volgende overleg, op donderdag 28 januari 2027, zal gewijd zijn aan de voorzieningen die tussenkomen in nood- en crisissituaties. Verschillende actoren die op het grondgebied actief zijn, met name op het gebied van zorgtrajecten in crisissituaties, komen al in aanmerking om een uitnodiging te krijgen om hun werk te komen presenteren en van gedachten te wisselen met de deelnemers.

We zullen dezelfde aanpak het hele jaar door volgen: één categorie voorzieningen tegelijk, totdat we geleidelijk het volledige aanbod op het gebied van geestelijke gezondheidszorg in de zorgzone hebben voorgesteld; het doel bestaat erin om aan professionals in de eerste lijn een duidelijk beeld te geven van wie wat doet, wanneer en hoe, en vooral bij wie ze op welk moment terechtkunnen.

Afspraak op 28 januari van 13.00 tot 16.00 uur: informatie en inschrijvingen in de agenda op de website.  

De samenvatting en de presentatie van deze bijeenkomst zullen binnenkort beschikbaar zijn op de pagina ‘Geestelijke gezondheid’ van de website van de zorgzone.