Gezondheidspreventie Info: Vaccinatie

Goed om te weten

Vaccinatie is een van de meest doeltreffende volksgezondheidsinterventies. Het helpt veel infectieziekten te voorkomen, het aantal ernstige gevallen, ziekenhuisopnames en sterfgevallen te verminderen, en beschermt tegelijkertijd de meest kwetsbare mensen dankzij groepsimmuniteit. De Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) is van mening dat vaccinatie elk jaar miljoenen levens redt en een essentiële pijler van primaire preventie blijft.

In het Brussels Gewest, net als elders in België, blijft de vaccinatiegraad voor verschillende te voorkomen ziekten onvoldoende. Hoewel vaccinatietwijfel hieraan bijdraagt, is dit slechts één van de vele factoren. Beslissingen over vaccinatie worden beïnvloed door individuele, sociale, culturele en organisatorische factoren, zoals het vertrouwen in instellingen en zorgverleners, de afweging tussen voordelen en risico’s, de verspreiding van desinformatie, persoonlijke ervaringen en overtuigingen, maar ook de mate waarin mensen toegang hebben tot betrouwbare informatie en tot vaccinatie zelf. In de Brusselse context kunnen sociale ongelijkheden op gezondheidsgebied, taalbarrières, bestaansonzekerheid, verhuizingen, de digitale kloof of een gebrek aan kennis over het zorgsysteem de toegang tot vaccinatie beperken, ook voor inhaalvaccinaties. De waargenomen verschillen in vaccinatiegraad zijn dus zowel een uiting van ongelijkheden in de toegang tot preventie en zorg als van verschillen in de bereidheid om zich te laten vaccineren.

Drie vaccins, drie volksgezondheidsproblemen, één uitdaging: zorgen voor een billijke toegang tot vaccinatie om de meest kwetsbare bevolkingsgroepen beter te beschermen.

• Griep: een terugkerende, voorspelbare epidemie die druk uitoefent op het zorgsysteem.
  Elk jaar leidt de seizoensgriep tot ziekenhuisopnames en sterfgevallen, vooral bij ouderen, zwangere vrouwen en mensen met chronische aandoeningen. In het Brussels Gewest bedroeg de vaccinatiegraad onder thuiswonende 65-plussers in 2023 slechts 44,4%, wat ruim onder de door de WHO vastgestelde doelstelling van 75% lag.
• COVID-19: hoewel het virus inmiddels endemisch circuleert, komen ernstige gevallen nog steeds vooral voor bij ouderen, mensen met een verzwakt immuunsysteem of mensen met chronische aandoeningen. Uit onderzoek in België blijkt dat er een sociaaleconomische gradiënt in de vaccinatiegraad bestaat: de vaccinatiegraad ligt lager bij mensen met een laag opleidingsniveau, een bescheiden inkomen of een migratieachtergrond.
• Mazelen: zeer besmettelijk en te voorkomen door vaccinatie. In 2024 werden in België 526 gevallen geregistreerd, waarvan het merendeel in het Brussels Gewest, waar de incidentie (235 gevallen per miljoen inwoners) bijna tien keer zo hoog lag als in Wallonië en Vlaanderen. Dat kan deels worden verklaard door een onvoldoende vaccinatiegraad en door de jongere, internationale en zeer mobiele bevolking van het Brussels Hoofdstedelijk Gewest. Deze opflakkering wijst erop dat een hoge vaccinatiegraad (≥95%) onontbeerlijk blijft om de overdracht van het virus te stoppen.

Afgezien van de specifieke kenmerken van elke ziekte, laten deze voorbeelden zien dat vaccinatie ook te maken heeft met de organisatie van de zorg en met billijkheid in zorg. Vanuit het oogpunt van gezondheidsbevordering gaat het bij het verhogen van de vaccinatiegraad dus niet alleen om het overtuigen van meer mensen om zich te laten vaccineren. Het gaat er ook om gunstige omstandigheden te creëren waarin iedereen zijn recht op preventie kan uitoefenen: beschikken over begrijpelijke en betrouwbare informatie, vlot toegang hebben tot vaccinatie en begeleiding krijgen die is afgestemd op de behoeften en levenssituatie.

Aandachtspunten voor professionals

• Besteed bijzondere aandacht aan de mensen die het meest kwetsbaar zijn voor sociale ongelijkheden op gezondheidsgebied.
• Breng de belemmeringen voor vaccinatie in kaart en stem de begeleiding hierop af. Dat kunnen belemmeringen zijn die te maken hebben met kennis, de organisatie van de zorg, levensomstandigheden of overtuigingen.
• Ga naar de doelgroepen toe: zorg voor meer verschillende vaccinatieplaatsen en profielen van vaccinatoren zodat vaccins beter aanvaard worden.
• Vergemakkelijk de toegang tot vaccins en inhaalvaccinaties (vaccinatie zonder afspraak, tijdens andere consultaties enz.).
• Houd je kennis up-to-date en geef betrouwbare, duidelijke en op je begunstigde afgestemde informatie, waarbij je gebruik maakt van eenvoudige taal en toegankelijk materiaal.
• Integreer preventie, met name vaccinatie, in de algemene begeleiding van mensen.
• Werk samen in een netwerk door te verwijzen naar geschikte hulpbronnen en de continuïteit van preventietrajecten te verbeteren.

Referentiesites over vaccinatie

Federatie Wallonië-Brussel:

– Voor inwoners: Page d’accueil | vaccination-info
– Voor professionals: Home Page | Vaccination-Info Pro

Vlaamse Gemeenschap:
– Voor inwoners en professionals: https://allesovervaccineren.be/